Magdalena Czaja o drodze do bezpiecznego stylu przywiązania – odcinek solo RW 142, sierpień 2026.
Jak zmienić styl przywiązania z lękowego albo unikowego na bezpieczny? Magdalena Czaja odpowiada, że jest to możliwe, bo styl przywiązania jest nabytym mechanizmem, a nie charakterem ani wyrokiem. Opowiada to na własnym przykładzie: prowadziła firmę, a w nowym związku po rozwodzie sprawdzała, czy partner jest online i dlaczego nie odpisał od razu. Wcześniejsze odcinki podcastu opisywały poszczególne style, ten jest o drodze do stylu bezpiecznego i o tym, dlaczego nie trzeba do niej być w parze.
Wolisz posłuchać? Odcinek jest też na Spotify i w Apple Podcasts.
Najważniejsze z rozmowy
- Według Magdaleny Czaji styl przywiązania nie jest charakterem ani temperamentem, tylko czymś nabytym w dzieciństwie, dlatego można go zmienić na bezpieczny.
- Bezpieczny styl przywiązania oznacza tu przejście z trybu przetrwania w tryb bliskości i zdolność powrotu do kontaktu po kłótni.
- Osobom o stylu unikowym Magdalena Czaja radzi przeczekać ochotę na awanturę po dobrym wspólnym czasie albo poprosić o przerwę.
- Kiedy w kłótni zalewają emocje, pomaga 20 minut przerwy w osobnych pokojach, co Magdalena Czaja opiera na badaniach par Johna Gottmana.
- Zmiana stylu przywiązania nie wymaga związku: bezpieczeństwa może uczyć przyjaźń, relacja z rodzeństwem i relacja ze sobą.
- Własne wyjście ze stylu lękowego Magdalena Czaja łączy z wybaczeniem rodzicom, dawnym partnerom i sobie.
Pojęcia z tego odcinka
| Pojęcie | Co znaczy w tym odcinku |
|---|---|
| Tryb przetrwania i tryb bliskości | W trybie przetrwania osoba lękowa pilnuje każdego sygnału od partnera, a unikowa odsuwa się, kiedy jest dobrze. W trybie bliskości trudny moment da się wytrzymać. |
| Strategia dezaktywacji bliskości | Zachowanie osoby unikowej, która oddala się od partnera, bo bliskość wydaje się jej niebezpieczna. |
| Krzywdowina | Krzywdowina to miejsce, w którym człowiek czuje się naraz winny i skrzywdzony i nie umie sięgnąć po drugą osobę – jak nazywa to Magdalena Czaja. |
| Emocjonalna dostępność | Odpowiedź „tak” na pytania „czy jesteś tam dla mnie?” i „czy mogę na tobie polegać?”, także w relacji ze sobą. |
Cztery style przywiązania i co z nimi zrobić w drodze do bezpiecznego
| Styl przywiązania | Po czym go poznać | Co z tym zrobić według Magdaleny Czaji |
|---|---|---|
| Bezpieczny | Lubi być w relacji, ale nie boi się być poza nią. Według prowadzącej to około połowy społeczeństwa. | Relacja z taką osobą, także przyjacielska, pokazuje, jak to jest czuć się bezpiecznie. |
| Lękowy | Rodzic był dostępny raz tak, raz nie. W związku czujność na każdy sygnał, sprawdzanie telefonu, testowanie partnera milczeniem. | Mówić wprost, co się poczuło, wracać po kłótni z rozmową, przestać się karać za swój styl. |
| Unikowy | Uznał, że poradzi sobie sam. Kiedy robi się za blisko, psuje dobry moment, na przykład awanturą o drobiazg. | Zauważyć impuls i go przeczekać albo poprosić o przerwę, zamiast wywoływać kłótnię. |
| Zdezorganizowany | W tym nagraniu tylko wymieniony jako styl, z którego też można wychodzić. | Wskazówki ogólne: nie mówić o sobie „jestem swoim stylem” i budować relacje, w których można na kimś polegać. |
Czy styl przywiązania można zmienić?
Tak, i Magdalena Czaja mówi to na podstawie własnej historii. Po rozwodzie weszła w relację, w której z osoby samodzielnej stała się kimś, kto pilnuje telefonu i liczy godziny do odpowiedzi. Szukając wyjaśnienia, trafiła na style przywiązania i zobaczyła w swoim zachowaniu mechanizm, a nie wadę charakteru. Zauważyła też, że z uporem wybierała partnerów unikowych. Postanowiła wtedy, że z tego stylu wyjdzie.
Styl przywiązania powstał jako sposób dziecka na przetrwanie w domu, w którym rodzic bywał dostępny raz tak, raz nie, albo nie był dostępny wcale. Skoro został nabyty, mózg może nauczyć się czegoś nowego. Prowadząca przestrzega przy tym przed zdaniami „jestem lękowy”, „jestem unikowa”, bo kto tak o sobie mówi, sam zamyka sobie drogę do zmiany. Przywołuje też swoją nauczycielkę Diane Poole Heller, według której w relacji z bezpiecznym partnerem styl potrafi zmienić się w ciągu dwóch lat.
„Twój styl przywiązania nie jest wyrokiem. To nie jest twój charakter, to nie jest twój temperament.”
– Magdalena Czaja
Co daje bezpieczny styl przywiązania w związku?
Magdalena Czaja wymienia kilka zmian, które idą za wyjściem ze stylu lękowego albo unikowego. Pierwsza to przejście z trybu przetrwania w tryb bliskości. U osoby lękowej tryb przetrwania oznacza ciągłą czujność, czy partner nadal kocha, i interpretacje, które często są błędne, bo ktoś mógł zwyczajnie zapomnieć telefonu. U osoby unikowej to odsuwanie się wtedy, kiedy jest dobrze.
Druga zmiana to emocjonalna dostępność, dla partnera i dla siebie. Prowadząca opisuje ją pytaniami: czy jesteś tam dla mnie, czy mogę na tobie polegać, czy mnie widzisz. Trzecia to koniec reagowania z automatu, czyli zauważenie własnego stylu, zanim zdąży zadziałać. Czwarta dotyczy rozmowy: zamiast oczekiwać czytania w myślach, mówi się wprost „nie odpisałeś i poczułam się z tym źle”. Magdalena Czaja opowiada, że jej partner po wysłuchaniu podcastów o stylach zareagował na jej lęk pytaniem, co się w niej dzieje.
„Dojrzałość polega na tym, że po trudnym doświadczeniu potraficie wrócić do partnera.”
– Magdalena Czaja
Jak wyjść ze stylu lękowego i przestać testować partnera?
Osoba o stylu lękowym, jak opisuje to Magdalena Czaja, sprawdza partnera na różne sposoby. Odpowiada milczeniem na jego milczenie, tworzy sytuacje, w których nagle potrzebuje pomocy, albo zamyka się i czeka na dowód, że nadal jest kochana. Po konflikcie łatwo wtedy utknąć w stanie, który prowadząca nazywa krzywdowiną: człowiek czuje się jednocześnie winny i skrzywdzony, więc nie umie ani przeprosić, ani zaproponować rozmowy. Według niej można w tym tkwić latami, także wobec rodziców czy rodzeństwa.
Wyjście zaczyna się od decyzji, żeby wrócić do kontaktu, usiąść, przyznać, że źle się zachowało, i poprosić o wyjaśnienie sprawy. Magdalena Czaja przyznaje, że sama musiała się tego uczyć, bo osoba lękowa boi się odrzucenia przy próbie pojednania. Na dowód, że to możliwe, podaje historię uczestnika Gry Satori, który po pracy nad relacją z siostrą zadzwonił do niej i, jak sam powiedział, odzyskał siostrę.
„Wasz styl przywiązania to jest system, który pozwolił wam przetrwać.”
– Magdalena Czaja
Co robić przy stylu unikowym, kiedy robi się za blisko?
Styl unikowy powstaje według Magdaleny Czaji u dziecka, które nie miało poczucia, że rodzic jest dostępny, i uznało, że bliskości nie potrzebuje. W dorosłym związku wygląda to tak, że kiedy jest bardzo dobrze, osoba unikowa robi coś, co relację na chwilę psuje. Prowadząca przytacza parę, z którą pracowała: po udanym wspólnym weekendzie mężczyzna zrobił awanturę o kubek i sam przyznał, że nie wie, dlaczego to robi. Nazywa to strategią dezaktywacji bliskości.
Jej rada jest krótka: zauważyć ten impuls i go przeczekać. Opowiada o kobiecie spotkanej przed występem w telewizji śniadaniowej, która powiedziała, że była unikowa, i że w chwilach, gdy chciała się odsunąć albo wywołać kłótnię, postanowiła to przetrwać. Magdalena Czaja uznała to za trafną intuicję i poleca to samo innym. Jeśli samo wytrzymanie jest za trudne, lepiej poprosić partnera o przerwę, niż doprowadzać do niej awanturą.
„Jeżeli czujesz, że jest za blisko, za miło, wytrzymaj, nic nie rób.”
– Magdalena Czaja
Po co 20 minut przerwy w kłótni?
Magdalena Czaja opisuje moment, w którym emocje zalewają: osoba lękowa ma ochotę zamknąć się i czekać na dowód miłości, unikowa chce się oddalić, nawet fizycznie. Dojrzałą reakcją jest według niej zatrzymanie się i powiedzenie wprost, że potrzebna jest przerwa.
Powołuje się na Johna Gottmana, amerykańskiego psychologa, który badał pary w warunkach laboratoryjnych. W jej relacji wyglądało to tak: kłócącej się parze technik przerywał nagranie na 20 minut pod pretekstem awarii sprzętu, a po powrocie partnerzy podejmowali spór przy dużo niższym poziomie emocji. Stąd jej propozycja dla par, w których nikt jeszcze nie ma stylu bezpiecznego: umówić się na 20 minut przerwy i rozejść do osobnych pokoi.
Warunek jest jeden, rozejść się trzeba faktycznie. Prowadząca wspomina klientkę, która już po trzech minutach szła za partnerem i dopytywała, dlaczego się do niej nie odzywa. Taka przerwa niczego nie daje.
„Dojrzałość będzie oznaczała, że ja się zatrzymam i powiem: »Słuchaj, ja potrzebuję przerwy«.”
– Magdalena Czaja
Jak zmienić styl przywiązania bez związku?
Magdalena Czaja mówi wprost, że zmiana nie zależy od bycia w relacji romantycznej. Przytacza Sue Johnson, według której w związkach style zmieniają się najszybciej, ale dodaje, że uczyć może każda relacja: przyjaźń, relacja z rodzeństwem, relacja w pracy. Wystarczy jedna osoba, na której można polegać.
Drugą drogą jest relacja ze sobą. Zaczyna się od tego, żeby przestać się karać za własny styl i zapytać siebie, co teraz pomoże. Dalej idzie wyłapywanie myśli w rodzaju „jestem głupia” czy „mnie się nigdy nie udaje” oraz wybaczenie sobie, do którego Metoda Tippinga ma osobne narzędzia. Prowadząca odsyła tu do osobnego odcinka podcastu, na stronie jest nim RW 133 o wybaczaniu sobie. Na koniec zostawia trzy pytania do zadawania w każdej relacji i wobec siebie: czy jestem dla ciebie ważna, czy mogę na ciebie liczyć, czy odpowiesz, kiedy cię potrzebuję.
„Każda relacja w twoim życiu może stać się dla ciebie źródłem naprawy twojego stylu przywiązania.”
– Magdalena Czaja
Zdanie, które zostaje z tego odcinka:
„Nie jesteście swoim stylem i możecie go zmienić.”
– Magdalena Czaja
Pogłęb temat
- Style przywiązania – nagranie o czterech stylach, na początek, żeby rozpoznać własny wzorzec.
- Pakiet Radykalnego Samowybaczania – narzędzia do wybaczenia sobie, o którym mowa w odcinku.
- Relacja lękowo-unikowa – artykuł o parze, w której jedno goni, a drugie się oddala.
Posłuchaj powiązanych odcinków
- RW 40: Style przywiązania – styl bezpieczny – po czym poznać styl bezpieczny.
- RW 137: Style przywiązania decydują jak się zakochujesz? Co pokazuje Love is Blind Polska – cztery style na przykładach z programu.
- RW 114: Kocham Cię, ale się Ciebie boję. Styl Przywiązania Zdezorganizowany. – styl, który tutaj jest tylko wymieniony.
- Style przywiązania: Unikowy – nagranie na żywo o mieszanych sygnałach.
- Style Przywiązania i ich wpływ na relacje – nagranie na żywo o fochu w związku.
Najczęstsze pytania
Ile trwa zmiana stylu przywiązania na bezpieczny?
Magdalena Czaja przytacza Diane Poole Heller: w relacji z bezpiecznym partnerem styl może zmienić się w ciągu dwóch lat. To opinia z nagrania, nie obietnica.
Czy można dojść do bezpiecznego stylu przywiązania, będąc singlem?
Według Magdaleny Czaji tak. Uczyć bezpieczeństwa może przyjaźń albo relacja z rodzeństwem, jeśli jest w niej ktoś, na kim można polegać. Drugą drogą jest relacja ze sobą.
Skąd bierze się lękowy albo unikowy styl przywiązania?
Magdalena Czaja wiąże je z tym, czy opiekun był dla małego dziecka dostępny, i powołuje się na Johna Bowlby’ego. Opowiada o sobie: jako roczne dziecko spędziła dwa tygodnie sama w szpitalu, a jako dwulatka pół roku w sanatorium.
Czy po kilku spotkaniach da się rozpoznać czyjś styl przywiązania?
Magdalena Czaja odradza szybkie etykiety. Jak mówi, trzeba być z kimś co najmniej półtora roku, żeby powiedzieć, jaki ma styl. Test stylów przywiązania, o którym wspomina, traktuje jako szybką podpowiedź.
Czy ten odcinek może zastąpić pomoc specjalisty?
Nie. To materiał edukacyjny o relacjach i nie zastępuje pomocy lekarza ani psychoterapeuty. Opis stylów przywiązania w tym wpisie nie jest diagnozą. Jeśli lęk w relacjach albo doświadczenia z dzieciństwa utrudniają codzienne życie, skorzystaj z opieki specjalistycznej.
Pełna transkrypcja odcinka (do czytania)
Transkrypcja nagrania. Zredagowana: interpunkcja, podział na akapity, poprawione nazwy własne. Treść wypowiedzi bez zmian.
Wyobraź sobie kobietę. Kobieta jest silna, niezależna, prowadzi biznes, zarabia pieniądze, codziennie podejmuje tysiąc decyzji, o których inni mówią: „O, ta to wie, jak to robić. Przy niej czujemy się bezpiecznie”.
I nagle ta kobieta po rozwodzie spotyka się z mężczyzną i staje się kimś zupełnie innym. Nagle zaczyna sprawdzać telefon. Czy odpisał? Dlaczego nie odpisał? Czy jest online? Skoro jest online, to dlaczego się do mnie nie odezwał? Dlaczego odpisał po godzinie, a nie od razu? Dlaczego rano nie napisał „dzień dobry”, a dlaczego wieczorem nie napisał „dobranoc”?
Tą kobietą byłam ja. Powiem szczerze, moje przyjaciółki zastanawiały się razem ze mną, co takiego się dzieje, że ja z takiej właśnie kobiety silnej zamieniam się w kogoś, kto leży na wycieraczce u mężczyzny.
No i wtedy właśnie, szukając odpowiedzi na to pytanie, zrozumiałam, że za to wszystko odpowiadał mój styl przywiązania. Od tego się wszystko zaczęło. Od tego zaczęły się moje studia nad stylami przywiązania. Zrozumiałam, że to nie było o mnie. To był mechanizm w mojej głowie, który się włączał, kiedy wchodziłam w relację z drugą osobą, z mężczyzną.
I jeśli to jest mechanizm, to mam dla was dobrą wiadomość. To znaczy, że ten mechanizm można zmienić i warto go zmienić, a nawet trzeba go zmienić, bo od naszego stylu przywiązania zależy to, jak czujemy się w relacji i jak inni się mają z nami w relacjach. I to jest jedna rzecz, ale druga rzecz, możecie również zmieniać swój styl przywiązania przez najważniejszą relację w waszym życiu. Ze sobą.
Cześć, ja się nazywam Magdalena Czaja i zapraszam cię w opowieść o stylach przywiązania i o tym, jak je zmienić.
Tutaj może paść bardzo ważne pytanie. Czy to oznacza, że zmienić swój styl przywiązania można tylko będąc w relacji? No i tu jest dobra wiadomość. Zmiana twojego stylu przywiązania nie zależy tylko od tego, czy jesteś w relacji romantycznej.
Jeżeli jesteś osobą, która często sobie w relacjach zadaje pytanie „czy coś jest ze mną nie tak?”, to chcę ci powiedzieć, że takich osób jest bardzo wiele. Okazuje się, że styl przywiązania bezpieczny, czyli taki, który bardzo lubi być w relacji, ale nie boi się być poza relacją, to około 50% społeczeństwa. Zła wiadomość jest taka, że bezpieczni bardzo często wiążą się z innymi bezpiecznymi. A styl lękowy bardzo się lubi przyciągać ze stylem unikowym.
Ja tylko tutaj szybciutko przypomnę. Styl lękowy kształtuje się wtedy, kiedy my mieliśmy raz dostęp do rodzica, poczucie bezpieczeństwa, dostępności, a raz nie mieliśmy, czyli było raz tak, raz tak. Styl unikowy nigdy nie miał takiego poczucia, a przynajmniej tak to interpretował. W związku z tym stworzył pewnego rodzaju mechanizm adaptacyjny, który mówi: „Ja nie potrzebuję tej bliskości, bezpieczeństwa i dostępności. Ja sobie poradzę sam”.
W ogóle, jeśli chcesz posłuchać o stylach przywiązania, chcesz dokładnie zrozumieć, o czym jest każdy z nich: bezpieczny, lękowy, unikowy i zdezorganizowany, to poszukaj sobie na naszym kanale odcinków, bo takie zostały dla was nagrane.
I teraz możecie mi zadać pytanie, dlaczego was chcę dzisiaj namówić do pracy ze zmianą stylu przywiązania – lękowego, unikowego, bo my tu też mówimy o unikowych, również o zdezorganizowanych. Dlatego, że to jacy jesteście, jaki macie styl, bardzo wpływa na wasze relacje.
Co zmienia to, że staniecie się bezpieczni? Przede wszystkim przejdziecie z trybu przetrwania w tryb bliskości. Co to oznacza? Tryb przetrwania u lękowych oznacza, że ja jestem czujna jak ważka na każdy sygnał ze strony partnera, czy ta osoba dalej mnie kocha.
I wiecie, co jest najgorsze? Najgorsze jest to, że bardzo często te interpretacje są błędne. Lękowi nadinterpretują to, co robi druga osoba. Wiecie, ktoś może nie odpisać pół dnia, bo, kurde, zapomniał telefon. Albo ma spotkanie w pracy. Albo cokolwiek.
Unikowy z kolei, jeśli chodzi o tryb przetrwania, to osoba, która będzie w sytuacji, kiedy jest super, nagle zrobi coś, co posypie tą relację na chwilę.
Pamiętam klientkę, pracowałam z parą i klientka mówi tak: „No dlaczego tak jest, że spędzamy razem cudowny weekend, wracamy do domu, ja jestem taka szczęśliwa i ty nagle robisz mi piekielną awanturę o kubek?”. I pamiętam, ten mężczyzna wtedy powiedział: „Słuchaj, ja sam nie wiem, dlaczego ja to robię. Ja sam nie wiem, czemu ja to robię”. I było widać, że jemu też jest przykro, że tak się dzieje, a jednak to było silniejsze od niego.
Dlaczego? Dlatego, że unikowy, kiedy robi się za blisko, włącza strategię dezaktywacji bliskości. Potrzebuje zrobić coś, co go odsunie, bo w tej bliskości jest niebezpiecznie. Bliskość rani.
Więc przechodzimy z tego trybu, tej czujnej ważki i osoby, która się ciągle wycofuje z bliskości, w prawdziwą bliskość. To znaczy, kiedy coś się dzieje, ja jestem w stanie na przykład to wytrzymać.
Przypomniała mi się teraz taka historia. Ja byłam kiedyś zaproszona do jednej ze śniadaniówek. Właśnie mówiłam o stylach przywiązania. Tam mnie malowała i czesała pewna pani. No i pyta mnie, z czym przyszłam, z jakim tematem. Ja mówię właśnie, że style przywiązania. Ona mówi: „O, co to jest?”. No to ja jej tłumaczę. I ona mówi do mnie tak: „Wie pani co, to ja byłam unikowa”. Ja mówię: „Tak? No i co?”. „No, wie pani co, ja po prostu postanowiłam w tych sytuacjach, kiedy ja czuję, że muszę się odsunąć, albo zrobić coś, co tą relację tak wychłodzi, awanturkę jakąś na przykład, ja to postanowiłam przetrwać”.
I ja jej powiedziałam, że zrobiła intuicyjnie fantastyczną rzecz, którą ja polecam unikowym. Jeżeli czujesz, że masz ochotę nagle coś zrobić, co po prostu wprowadzi ferment w relację, wstrzymaj się. Jeżeli czujesz, że jest za blisko, za miło, wytrzymaj. Nic nie rób. Albo po prostu poproś partnera, partnerkę o przerwę, ale nie rób tego, robiąc po prostu awanturę.
Kolejna rzecz to właśnie to, co teraz powiedziałam. Zdolność powrotu do kontaktu. Dzięki temu, że zmieniasz swój styl przywiązania na bezpieczny, wchodzisz w relację bardziej dojrzałą. To znaczy, jeżeli się coś zadzieje, to ja potrafię wrócić.
Jeszcze jedna rzecz dzieje się, jeśli jesteś osobą lękową. Mianowicie to jest takie miejsce, które się nazywa krzywdowina. To znaczy, wchodzisz w takie miejsce, w którym z jednej strony czujesz się winny, winna, ale z drugiej strony czujesz się skrzywdzony. I to jest takie miejsce, które nie pozwala ci ruszyć stamtąd. Nie pozwala ci wykonać rzeczy, która jest najbardziej pożądana w takiej sytuacji, czyli sięgnąć do swojego partnera albo partnerki. Krzywdowina jest takim miejscem, w którym my nie potrafimy powiedzieć „przepraszam”, w którym nie potrafimy powiedzieć „hej, słuchaj, wiesz co, pogadajmy o tym”. To jest takie zapiekłe miejsce, w którym potrafimy utkwić czasami latami.
Znam takie historie, gdzie ludzie nie rozmawiają ze swoimi rodzicami albo rodzeństwem lata. Ostatnio na Grze Satori miałam mężczyznę, który pracował ze mną w kwietniu nad relacją z siostrą właśnie na Grze Satori. Kiedy przyszedł drugi raz na grę, powiedział: „Słuchaj, przyszedłem, teraz chcę pracować z ojcem, bo wyobraź sobie, że po tej Grze Satori ja wreszcie ruszyłem z tego miejsca, zadzwoniłem do siostry, spotkaliśmy się i chcę ci powiedzieć: odzyskałem siostrę”. Także opowiadam tą historię po to, żebyście wiedzieli, że to jest możliwe wyjście z tego miejsca, no ale też potrzebna jest decyzja.
Lękowy, jak się zapiecze w tym, że jest i skrzywdzony, i czuje się winny, potrafi po prostu się zapaść pod ziemię, potrafi zerwać relacje. Zastanówcie się, czy nie jesteście przypadkiem osobą, która ma zerwane relacje właśnie przez to, że czuliście się i winni, i skrzywdzeni.
I teraz dojrzałość polega na tym, że po trudnym doświadczeniu potraficie wrócić do partnera. I to było coś, czego ja się musiałam uczyć, bo lękowi też się boją, że jak wrócą z przeprosinami, jak sięgną po tą drugą osobę, zwłaszcza jak są z unikowym, to że unikowy ich odrzuci. A wiecie, jak to boli, kiedy coś się zadziało niefajnego, wy idziecie, żeby sprawę załatwić, a ktoś mówi „spadaj”. No trudne to jest, bardzo trudne.
Dlatego wychodzenie do bezpiecznego jest fantastyczną rzeczą dla relacji, dlatego że pozwala szybciej zakańczać konflikty. Pozwala usiąść i powiedzieć: „Słuchaj, źle się zachowałam, potrzebuję o tym pogadać, potrzebuję to wyjaśnić”.
Kolejna rzecz, która jest ważna dla stylu lękowego i unikowego, to to, że twój styl przywiązania nie jest wyrokiem. To nie jest twój charakter. To nie jest twój temperament. Styl przywiązania jest czymś, co nabyłeś, nabyłaś. I to jest właśnie ta dobra część tej historii, bo to znaczy, że ten styl przywiązania można zmienić. I ja jestem tego przykładem. Dlatego tak chętnie dzielę się moją historią, bo wiem, że ona wnosi nadzieję w wasze życie.
Jest jeszcze jedna rzecz. Dojrzałość oznacza, że kiedy ja czuję, że mnie zalewają emocje – i teraz tak, w przypadku lękowego, tym zalewaniem emocjami to będzie poczucie: „Zaraz się zamknę, sfochuję i po prostu nie będę się do ciebie odzywać, aż mi udowodnisz, że mnie dalej kochasz”. U unikowego to będzie próba po prostu oddalenia się, nawet fizycznego. To dojrzałość będzie oznaczała, że ja się zatrzymam i powiem: „Słuchaj, ja potrzebuję przerwy”.
I teraz uwaga, są badania Gottmana, który… Johna Gottmana, to jest bardzo znany amerykański psycholog, który przebadał ponad tysiąc par w takich laboratoryjnych warunkach, bo zbudował tak zwany love house. Tam ludzie po prostu mieszkali i byli badani. I on zrobił taki podstęp. Nagrywał parę, która się kłóci. Oni się naprawdę kłócili.
I wchodził technik i mówił: „Słuchajcie, przepraszamy, przepraszamy, zepsuły nam się tam urządzenia. 20 minut potrzebujemy, żeby naprawić”. No i w naturalny sposób ci ludzie się tam rozchodzili. I po 20 minutach, a wcale nie było prawdą, że coś się zepsuło. Po 20 minutach się spotykali z powrotem i zaczynali tą kłótnię od nowa, ale co się okazywało? Te emocje stąd spadały dużo, dużo niżej.
Więc jeżeli jesteście w związku, w którym są właśnie konflikty, których nie umiecie rozwiązywać tak od razu, bo nie ma tam żadnej osoby bezpiecznej jeszcze, to róbcie sobie to. Róbcie sobie przerwę: „Słuchaj, ja czuję, że zalewają mnie emocje, a potrzebuję 20 minut przerwy”. I rozejdźcie się do innych pokoi. Ale naprawdę się rozejdźcie.
Miałam kiedyś klientkę, która jak partner jej to mówił, że potrzebuje przerwy i wychodził do drugiego pokoju na 20 minut, to ona po trzech minutach już za nim biegła i go tam bęckowała, że „ale właściwie o co ci chodzi? Dlaczego się do mnie nie odzywasz?”. No ona była ultralękowa. Więc dajcie sobie odpocząć na te 20 minut.
Kolejna korzyść z tego, że zdecydujecie się na pójście w stronę stylu bezpiecznego, będziecie nad tym pracować, będziecie wybaczać tym, przez których staliście się lękowi i unikowi, to jest to, że staniecie się emocjonalnie dostępni. A co to znaczy? Uwaga, emocjonalnie dostępni dla innych, ale też dla siebie.
To oznacza, że będą padać pozytywne odpowiedzi na te pytania. Czy jesteś tam dla mnie? Czy mogę na tobie polegać? Czy jak mi się coś stanie, jakaś krzywda, to że ty mi pomożesz? Czy mnie widzisz? Emocjonalna dostępność jednego partnera dla drugiego oznacza, że odpowiedź na te pytania zawsze jest „tak”.
Ale, tak jak powiedziałam, wy też macie być emocjonalnie dostępni dla siebie. Co to znaczy? Czy ja mogę polegać na sobie? Czy ja widzę swoje potrzeby? Czy ja wiem, że w razie jakiejś trudnej sytuacji ja jestem osobą, która sobie pomoże? Także to jest też bardzo ważny element.
Kolejna rzecz, która jest ważna i jest korzyścią z tego, że staniecie się bezpieczni, to jest to, że przestaniecie reagować z automatu i zaczniecie bardziej panować nad swoimi zachowaniami. Zwróćcie uwagę, że jak jesteście lękowi albo unikowi, to jest tak, że najpierw się dzieje coś z waszej strony, a dopiero potem się zastanawiacie: „Kurde, co ja robię? Znowu weszłam w to zachowanie”.
Zaczynacie być bardziej świadomi siebie, ale też zaczynacie być świadomi tego, co się być może dzieje po drugiej stronie. Zaczynacie sobie zadawać pytanie, czego teraz mój organizm, mój system potrzebuje. Zaczynacie być świadomi, to było super, słuchajcie, że odpala wam się wasz styl, bo pamiętajcie, że to jest po prostu wasz mózg.
Za chwilę wrócimy dalej do tematu odcinka, a ja cię poproszę o subskrypcję, tam jest taki dzwoneczek. Czekam na wasze komentarze, na wszystkie odpisuję, wszystkie czytam, za wszystkie dziękuję, powodują, że rośnie mi serce. Także dziękuję, zapraszam, no i lecimy dalej.
Rzecz bardzo ważna dla ludzi w parach, zaczynacie się skutecznie komunikować. Dlatego, że nie każecie komuś czytać w myślach, tylko po prostu mówicie: „Słuchaj, zdenerwowało mnie to. Słuchaj, nie odpisałeś, zaczęłam się zastanawiać dlaczego i poczułam się z tym źle”.
Powiem wam, że moja historia z moim bezpiecznym, wiecie, od czego się zaczęła? Kazałam mu posłuchać podcastów o stylach przywiązania. I kiedy ich posłuchał, ja weszłam w moją pierwszą akcję stylu lękowego, czyli tam chyba chodziło, że no właśnie, gdzieś tam zniknął, chociaż on był zawsze bardzo w kontakcie i responsywny, to powiedział do mnie: „Aaa, lękowy się odpalił, aaa, no to słuchaj, co tam się dzieje, opowiedz”. Wow, co to było, słuchajcie, co to była za zmiana, że ktoś rozumie, że ja nie jestem wariatką, tylko po prostu w tym momencie odpala się mój dziecięcy mechanizm: „Ale czy tam naprawdę dla mnie jesteś? Dlaczego zniknąłeś?”.
Bo przecież w stylu lękowym, unikowym, pamiętajcie, tych rodziców, tych najważniejszych ludzi na świecie nie było. Czasami albo w ogóle. Więc generalnie jestem za tym, żebyście ten podcast posłuchali w parze, jeśli jesteście w parze.
Co prawda Sue Johnson mówi, że najszybciej zmieniają się style przywiązania właśnie w relacjach romantycznych. To jednak ważne, żeby wiedzieć, że każda relacja w twoim życiu może stać się dla ciebie źródłem naprawy twojego stylu przywiązania. Twoje relacje, które są przyjaźniami, twoje relacje z rodzeństwem, twoje relacje w pracy. Jeżeli masz jedną osobę, która jest osobą bezpieczną, osobą, na której możesz polegać, która wie, że się pojawi wtedy, kiedy tego potrzebujesz, to już możesz budować z nią relację, w czasie której twój styl się będzie uczył.
Jak to jest, kiedy ja czuję się bezpiecznie? Ja to nazywam, kiedy uczę stylów przywiązania trenerów na mentoringu, to mówię do nich: kiedy wasz klient złapie ten moment „tak to jest, kiedy ja się czuję bezpiecznie”, a to jest moment, kiedy w ciele czuć potężną ulgę, to mówię: postawcie tam flagę. Powiedzcie klientowi: „Zobacz, tak to jest, kiedy czuję się bezpiecznie”.
Możecie więc sobie teraz zrobić szybko w myślach taki check, takie sprawdzenie, czy ja mam taką relację, w której ja czuję naprawdę, że ta odpowiedź na „czy jesteś tam dla mnie?” zawsze brzmi pozytywnie. Bo ja na przykład oprócz tej relacji romantycznej mam przyjaźnie, mam relację z moją mamą, gdzie wiem, że mogę się tam oprzeć, że ci ludzie zawsze dla mnie będą.
Przywiązanie jest biologiczną odpowiedzią organizmu na jedno z najważniejszych pytań, jakie układ nerwowy zadaje sobie od pierwszego dnia bycia na tym świecie. A to pytanie brzmi – po angielsku to się nazywa ARE – „are you there for me?”. Czyli po prostu: czy ty tam dla mnie jesteś, czy jak będę potrzebować, to czy ze mną będziesz.
My przychodzimy bezpiecznie na ten świat, ale niestety życie, do którego przychodzimy, czasami uczy nas, że żeby przetrwać, to lepiej być lękowym, czyli raz się spodziewać, a raz nie. Albo unikowym, albo zdezorganizowanym.
I jedna rzecz, o której chcę wam powiedzieć i chcę wam uświadomić. Jeżeli mówicie już nawykowo, że „jestem lękowy”, „jestem unikowy”, to sami siebie w pewnym sensie naznaczacie i zamykacie sobie drogę do wyjścia z tego stylu. Dlatego podkreślę raz jeszcze, nie jesteście swoim stylem i możecie go zmienić.
Ale skąd to się w ogóle bierze? Skąd biorą się te nasze style przywiązania? Do lat 70. w ogóle świat nie miał pojęcia o tym, że jest coś takiego jak więź i że buduje się ona w kontakcie z naszymi pierwszymi opiekunami. Głównie jest to najważniejsza opiekunka, czyli mama.
W związku z tym było ludziom obojętne, czy dziecko na przykład chore zostaje samo w szpitalu, czy dzieci są miesiącami same w sanatoriach. Wszystkim się wydawało… zresztą, słuchajcie, co tu daleko szukać. Kiedy ja próbowałam rozmawiać z moją rodziną o tym, że jako dwulatka byłam pół roku sama w sanatorium i że to mogło być dla mnie trudnym doświadczeniem, to słyszałam taką odpowiedź: „Co ty tam wiesz? Ty byłaś mała, nic nie rozumiałaś, my to mieliśmy straszne doświadczenie z tym”.
Nie wiem, czy próbowaliście kiedyś z rodzicami rozmawiać, jeśli byliście dziećmi oddanymi do dziadków, w inkubatorach, w szpitalach sami, w sanatoriach. Wiem, że mnóstwo ludzi właśnie ogląda moje odcinki, którzy doświadczyli właśnie takich rzeczy. No to powiem wam tak, nie spodziewajcie się tego, że rodzice, rodzina was zrozumie, ponieważ dla nich samych to było tak trudnym doświadczeniem, że oni nie chcą się z tym spotkać, czym to było dla was. Ale tak było, dzieci zostawały same.
Ja byłam pół roku sama w wieku dwóch lat, kiedy miałam roczek, byłam dwa tygodnie sama w szpitalu na zapalenie płuc. I właśnie w tym czasie dzieje się coś takiego, że nasz mózg próbuje się dostosować do tego, co się dzieje.
Jeżeli rodzic był dostępny, reagował na płacz, był lustrem dla swojego dziecka. Wiecie, zauważyliście, że matki, jak trzymają noworodki, to jak noworodek zrobi pewien grymas, wygląda to jak uśmiech, to mama co robi? „O, słoneczko” – uśmiecha się do tego dziecka. Jak dziecko się marszczy, to matka się marszczy. I go jakby, to jest taka relacja zwrotna, w której dziecko widzi, jak już widzi oczywiście, ale dziecko czuje całym sobą, że tam, w tym świecie, jest ktoś, kto mnie widzi, ma na mnie uważność, zareaguje, kiedy ja płaczę, a pamiętacie, mówiło się: dziecko niech się wypłacze, jak już zaczyna płakać w nocy.
Nie wolno do dziecka przychodzić, nie wolno go brać na ręce, bo się rozpuści. Dziś już wiemy, dzięki Johnowi Bowlby’emu, że to dla dziecka, dla układu nerwowego oznacza: „Świat nie jest bezpiecznym miejscem. Na świecie nie można polegać. Kiedy będę w potrzebie, to nikt do mnie nie przyjdzie”.
I teraz zobaczcie, jak to się przekłada. Jak jesteście osobą lękową, to możecie mieć takie zachowania, które w pewnym sensie testują waszego partnera. Na przykład nagle się wycofujecie, coś was zraniło. O, na przykład wasz partner nie odpisał wam pół dnia na… albo partnerka, pół dnia na waszego SMS-a. Potem odpisuje. A wy co robicie? „No to poczekaj, to teraz ja ci nie odpiszę. Ty sobie teraz poczekaj, zobaczymy, co zrobisz”.
Albo na przykład lękowi tworzą takie sytuacje, w których nagle potrzebują pomocy. I w ten sposób sprawdzają: czy ty tam dla mnie jesteś? Więc to, co się zadziało w dzieciństwie, ma ogromne znaczenie.
Ale rozmawiałam z Diane Poole Heller. Diane Poole Heller to jest moja nauczycielka stylu przywiązania. I zadałam jej pytanie, jak to jest z tą zmianą. I ona powiedziała, że po pierwsze, jeśli wejdziemy w relację z partnerem bezpiecznym, to nasz styl przywiązania jest w stanie zmienić się na bezpieczny w ciągu dwóch lat. Oczywiście jest super, jeśli partner bezpieczny jest świadomy naszego stylu. I o tym będę mówić jako jeden z warunków zmiany stylu bezpiecznego. Bo wtedy jest nam po prostu łatwiej.
Ale nawet jeśli nie jest świadomy naszego stylu i swojego też, ale jest bezpieczny, odpowiada na to „are you there for me?”, „czy ty tam dla mnie jesteś?”, to nasz styl się po prostu zmienia.
Też taka ciekawostka, słuchajcie, bo ja złapałam się na tym, że widzę dookoła ludzi, którzy diagnozują innych po pięciu minutach zachowania. Okazuje się, że my musimy być z kimś co najmniej półtorej roku, żeby w ogóle powiedzieć, jaki on ma styl przywiązania. Także wiecie, uważnie z tymi diagnozami jako takie szybkie rozwiązania.
Jeśli chcecie sprawdzić, upewnić się, jaki macie styl przywiązania, to zróbcie sobie test, znajdziecie link pod odcinkiem. Pamiętajcie oczywiście, że to jest taka szybka diagnoza, ale zawsze wam to coś podpowie.
No i też ważne, żebyście zapamiętali to. Wasz styl przywiązania to jest system, który pozwolił wam przetrwać. Dla mnie to, słuchajcie, było przełomowe. Bo ja czułam się winna, że ja się taka staję. Ja naprawdę tego nie chciałam. Ja nie chciałabym taka, wiecie, uwieszająca się u szyi, leżąca na tej wycieraczce. I myślałam sobie: „Co ze mną jest nie tak? Dlaczego ja nagle tracę całą swoją godność i staję się po prostu kobietą, którą nigdy nie chciałam być?”.
Kiedy zrozumiałam, że po pierwsze, to nie jest wada charakteru, tylko styl przywiązania, a po drugie, że ja wybieram nieodpowiednich partnerów, bo po prostu z uporem maniaka wybierałam osoby unikowe, to poczułam olbrzymią ulgę.
I wiecie, co sobie wtedy postanowiłam? „Koniec z tym. Ja z tego stylu wyjdę. Ja wyjdę do bezpiecznego”. Zaczęłam studiować style przywiązania. Zaczęłam od razu odrzucać osoby, które widziałam czerwone flagi, że to unikowe. Ale też zajęłam się swoim rozwojem i wybaczaniem. No dlatego też dzisiaj tutaj z wami jestem.
I to jest jedna rzecz. Ale druga rzecz, możecie również zmieniać swój styl przywiązania przez najważniejszą relację w waszym życiu. Ze sobą.
I teraz jak to zrobić, powiecie. Zobaczcie. Po pierwsze, kiedy już zrozumiecie, że to nie wy, tylko wasz styl przywiązania, to przestańcie się za niego karać. To jest pierwsza rzecz, która nastąpiła we mnie. Kiedy zrozumiałam, że byłam stylem lękowym i że to nie jest o mnie, tylko o moich relacjach, o moim doświadczeniu wyciągniętym z dzieciństwa, to przestałam się za to karać.
Patrzyłam na siebie czasami i myślałam sobie, „O rany, Madzia, no ale znowu dałaś czadu. No ale dobra, to jest twój styl przywiązania. To co teraz możemy zrobić, żebyś poczuła się lepiej?”. To wy macie być tam dla siebie. To wy macie mieć pewność, że możecie na sobie polegać, że sobie poradzicie.
Zresztą ja mówię, że poczucie wartości, zdrowe poczucie wartości oparte jest na dwóch filarach. Pierwszy to taki, że ja wiem, że zawsze mogę na siebie liczyć. A drugi to taki, że mam zaufanie do świata, wszechświata, że mogę na świat liczyć. Więc pamiętajcie, że drugą osobą, ale w sumie najważniejszą, z którą możecie budować tę relację, to jesteście wy sami.
No i trzecia bardzo dobra wiadomość. Styl przywiązania to neuroplastyczność. Co to znaczy? To znaczy, że wasz mózg tak się ukształtował, ale on się może odkształcić. Możecie budować nowe ścieżki neuronowe. Możecie budować nowe doświadczenia.
Ale przede wszystkim zauważajcie swoje myśli na swój temat. Przestańcie być swoim największym sędzią. Wybaczcie sobie. Do tego też mamy narzędzia w Metodzie Tippinga. Jest cały podcast poświęcony wybaczaniu sobie. Łapcie się, kiedy mówicie o sobie rzeczy: „ja to jestem głupia” albo „mnie to się nigdy nie udaje”. To są te rzeczy, od których już dziś, od tego odcinka, powinniście zacząć pracować ze swoim stylem przywiązania.
No i tak jak mówię, szukajcie relacji, nie tylko romantycznych, które dadzą wam poczucie bliskości, dostępności i bezpieczeństwa. Jeśli takich nie macie, to je zmieńcie. Bo w takim razie to nie są przyjaźnie na przykład.
Okej, to myślę, że zostawię was z takimi trzema pytaniami, z podsumowaniem, które sobie zadawajcie we wszystkich relacjach, ale też w relacji ze sobą. Pierwsze brzmi: czy jestem dla ciebie ważna? Czy jestem dla siebie ważna? Drugie, czy mogę na ciebie liczyć? Czy mogę na siebie liczyć? No i trzecie, czy odpowiesz, kiedy cię potrzebuję? Czy ja odpowiem, kiedy cię potrzebuję?
Pamiętajcie też, że moje wychodzenie ze stylu przywiązania lękowego, czasami unikowego, wiązało się również z wybaczaniem. Wybaczeniem moim rodzicom, wybaczeniem moim partnerom unikowym i wybaczeniem sobie, że byłam taka, jaka byłam. I za to trzymam kciuki.
Dziękuję wam za dzisiejszy odcinek. Piszcie komentarze. Jestem bardzo ciekawa i trzymam bardzo za was kciuki.